Τετρακίνηση (4WD)

Η τετρακίνηση, 4WD ή 4x4, είναι η διάταξη μετάδοσης κατά την οποία η ισχύς του κινητήρα φτάνει ταυτόχρονα και στους τέσσερις τροχούς, αντί να κατευθύνεται σε έναν μόνο άξονα. Σκοπός της είναι η μεγιστοποίηση της πρόσφυσης: ένα όχημα που κινείται μέσα από τέσσερα σημεία επαφής με το έδαφος, αντί για δύο, έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να βρει κράτημα σε ολισθηρές, ανώμαλες ή χαλαρές επιφάνειες. Η παραδοσιακή μορφή του συστήματος, όπως συναντάται στα γνήσια εκτός δρόμου οχήματα, δεν περιορίζεται στην απλή κίνηση όλων των τροχών, αλλά προσθέτει ειδικό γρανάζωμα και μηχανισμούς κλειδώματος σχεδιασμένους για απαιτητικό έδαφος.

Το καθοριστικό εξάρτημα είναι το κιβώτιο μεταφοράς, ένα βοηθητικό κιβώτιο τοποθετημένο πίσω από το κύριο κιβώτιο ταχυτήτων, το οποίο μοιράζει την κίνηση στον εμπρός και στον πίσω άξονα μέσω ξεχωριστών αξόνων μετάδοσης. Στην κλασική του διαμόρφωση διαθέτει επίσης υποπολλαπλασιασμό, δηλαδή ένα δεύτερο σετ πολύ πιο κοντών σχέσεων που πολλαπλασιάζει δραστικά τη ροπή και επιβραδύνει τη μετάδοση για έρπουσα κίνηση πάνω σε βράχια, για διαβάσεις νερού ή για ελεγχόμενη κατάβαση σε απότομες πλαγιές. Τα μπλοκέ διαφορικά, στο κέντρο, πίσω και μερικές φορές και εμπρός, συνδέουν άκαμπτα τους αντίστοιχους άξονες ή τροχούς, ώστε η κίνηση να μη χάνεται σε έναν τροχό που σπινάρει, εξασφαλίζοντας ότι κάθε τροχός συνεχίζει να γυρίζει όσο λίγη πρόσφυση κι αν έχουν οι υπόλοιποι.

Για τον οδηγό αυτό μεταφράζεται σε γνήσιες ικανότητες παντός εδάφους. Ο υποπολλαπλασιασμός επιτρέπει στο όχημα να προχωρά εκατοστό προς εκατοστό με τεράστια δύναμη και λεπτό έλεγχο εκεί όπου ένα συμβατικό κιβώτιο θα ήταν απελπιστικά μακρύ, ενώ τα κλειδώματα εγγυώνται την πρόωση σε διαγώνια αυλάκια, βαθιά λάσπη ή άμμο, συνθήκες που θα ακινητοποιούσαν ένα όχημα με ελεύθερα διαφορικά. Γι' αυτό τα παραδοσιακά συστήματα τετρακίνησης παραμένουν η επιλογή για επαγγελματικά οχήματα, αγροτική χρήση και αποστολές, όπου η αξιοπιστία της πρόσφυσης μετράει περισσότερο από την οδική φινέτσα.

Τα συστήματα τετρακίνησης χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: επιλεγόμενη (part-time) και μόνιμη (full-time). Ένα επιλεγόμενο σύστημα λειτουργεί τον περισσότερο χρόνο με κίνηση στους δύο τροχούς και εμπλέκεται από τον οδηγό μόνο όταν χρειάζεται· το κρίσιμο σημείο είναι ότι δεν διαθέτει κεντρικό διαφορικό, οπότε με την εμπλοκή του ο εμπρός και ο πίσω άξονας κλειδώνουν μεταξύ τους. Αυτό το κάνει στιβαρό και απλό, σημαίνει όμως ότι δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιείται σε στεγνή άσφαλτο, όπου οι άξονες δεν μπορούν να απορροφήσουν τις μικρές διαφορές ταχύτητας στις στροφές και η στρεπτική καταπόνηση που συσσωρεύεται στη μετάδοση προκαλεί τραχύτητα και βλάβες. Ένα μόνιμο σύστημα χρησιμοποιεί κεντρικό διαφορικό, ώστε να μπορεί να μένει εμπλεγμένο σε κάθε επιφάνεια.

Η διάκριση ανάμεσα στην τετρακίνηση 4WD και στην τετρακίνηση τύπου AWD είναι κυρίως ζήτημα φιλοσοφίας και υλικού. Η 4WD παραπέμπει συνήθως σε πιο ανθεκτικές κατασκευές, με χωριστό σασί και προσανατολισμό εκτός δρόμου, με προγράμματα που επιλέγει συνειδητά ο οδηγός, υποπολλαπλασιασμό και μπλοκέ διαφορικά, ενώ η AWD δηλώνει κατά κανόνα ένα μόνιμα ενεργό, οδικά προσανατολισμένο σύστημα που κατανέμει τη ροπή αυτόματα χωρίς υποπολλαπλασιασμό. Η κατανόηση της 4WD σε σχέση με την AWD, με τις επιλεγόμενες και τις μόνιμες παραλλαγές, και με το κιβώτιο μεταφοράς που τη χαρακτηρίζει, εξηγεί γιατί ο όρος εξακολουθεί να σηματοδοτεί σοβαρές ικανότητες και όχι απλώς μια αίσθηση ασφάλειας στην κακοκαιρία.