Επιλεγόμενη τετρακίνηση (Part-Time 4WD)

Η επιλεγόμενη τετρακίνηση, διεθνώς part-time 4WD, είναι σύστημα που στέλνει ισχύ μόνο σε δύο τροχούς κατά την κανονική οδήγηση και επιτρέπει στον οδηγό να εμπλέξει και τους τέσσερις όταν απαιτείται επιπλέον πρόσφυση. Πρόκειται για την παλαιότερη και πιο στιβαρή μορφή κίνησης σε πολλούς τροχούς, μακρόχρονα συνδεδεμένη με τα ωφελιμιστικά εκτός δρόμου οχήματα, τα pick-up και τα αγροτικά μηχανήματα. Το καθοριστικό γνώρισμα είναι ότι η τετρακίνηση δεν αποτελεί μόνιμη κατάσταση αλλά συνειδητή επιλογή, που γίνεται από τον οδηγό και προορίζεται αποκλειστικά για χαλαρές, ολισθηρές ή χαμηλής πρόσφυσης επιφάνειες, όπως λάσπη, χιόνι, άμμος ή χαλίκι.

Ο μηχανισμός επικεντρώνεται σε ένα κιβώτιο μεταφοράς (transfer case) τοποθετημένο πίσω από το κιβώτιο ταχυτήτων. Στη δικίνητη λειτουργία, το κιβώτιο μεταφοράς κατευθύνει τη ροπή σε έναν μόνο άξονα, συνήθως τον πίσω. Όταν ο οδηγός επιλέξει τετρακίνηση, το κιβώτιο μεταφοράς συνδέει μηχανικά τον εμπρός άξονα στην ίδια κίνηση, ώστε οι δύο άξονες να περιστρέφονται μαζί. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ένα σύστημα επιλεγόμενης τετρακίνησης δεν διαθέτει κεντρικό διαφορικό μεταξύ των δύο αξόνων. Μετά την εμπλοκή, οι εμπρός και πίσω άξονες μετάδοσης κλειδώνουν στην ίδια μέση ταχύτητα περιστροφής — αυτό ακριβώς χαρίζει τη μέγιστη πρόσφυση σε χαλαρό έδαφος, αλλά υπαγορεύει και τον βασικό περιορισμό του.

Ο περιορισμός αυτός είναι η στρεπτική καταπόνηση της μετάδοσης (transmission wind-up). Όταν το όχημα στρίβει, οι εμπρός τροχοί διαγράφουν μεγαλύτερη διαδρομή από τους πίσω, οπότε οι δύο άξονες θέλουν εκ φύσεως να περιστρέφονται με ελαφρώς διαφορετικές ταχύτητες. Με τους άξονες κλειδωμένους και χωρίς κεντρικό διαφορικό να απορροφήσει τη διαφορά, η αναντιστοιχία δεν έχει διέξοδο σε επιφάνεια με υψηλή πρόσφυση. Σε στεγνή άσφαλτο τα ελαστικά δεν μπορούν να ολισθήσουν για να την εκτονώσουν, με αποτέλεσμα να συσσωρεύονται στρεπτικές τάσεις στο σύστημα μετάδοσης, να τρίβονται τα ελαστικά, να βαραίνει το τιμόνι, να «δένει» η μετάδοση και, με τον χρόνο, να προκαλούνται μηχανικές ζημιές. Σε χαλαρές επιφάνειες τα ελαστικά ολισθαίνουν αρκετά ώστε η διαφορά να εκτονώνεται ακίνδυνα — γι' αυτό η επιλεγόμενη τετρακίνηση πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο εκτός ασφάλτου.

Οι μεγάλες αρετές του συστήματος είναι η απλότητα, η αντοχή και η οικονομία. Χωρίς κεντρικό διαφορικό και τους σχετικούς συμπλέκτες ή ιξώδεις συζεύξεις, το υλικό είναι στιβαρό, φθηνό στην κατασκευή και εύκολο στην επισκευή — ιδιότητες περιζήτητες σε οχήματα εργασίας και αποστολών. Η κίνηση μόνο σε δύο τροχούς στην καθημερινή χρήση στον δρόμο ελαχιστοποιεί επίσης τις αντιστάσεις του συστήματος μετάδοσης, μειώνοντας την κατανάλωση καυσίμου και τη φθορά σε σύγκριση με μια μόνιμα τετρακίνητη διάταξη.

Πολλά συστήματα επιλεγόμενης τετρακίνησης προσθέτουν στο κιβώτιο μεταφοράς και ένα αργό σετ σχέσεων (low range), που πολλαπλασιάζει τη ροπή για έρπουσα κίνηση πάνω από εμπόδια ή ελεγχόμενη κατάβαση απότομων κλίσεων. Η επιλογή γινόταν παραδοσιακά με μοχλό στο δάπεδο, αν και σήμερα είναι συνηθισμένος ο ηλεκτρονικός χειρισμός με κουμπί ή περιστροφικό διακόπτη. Η επιλεγόμενη τετρακίνηση αντιδιαστέλλεται προς τη μόνιμη τετρακίνηση, που ενσωματώνει κεντρικό διαφορικό και μπορεί να χρησιμοποιείται με ασφάλεια σε κάθε επιφάνεια, και προς τα συστήματα AWD που κατανέμουν τη ροπή αυτόματα. Η επιλογή ανάμεσά τους είναι ζήτημα ισορροπίας μεταξύ ικανότητας εκτός δρόμου, συμπεριφοράς στην άσφαλτο και κόστους.