Στροφόμετρο

Το στροφόμετρο είναι το όργανο που απεικονίζει την ταχύτητα περιστροφής του κινητήρα, μετρημένη σε στροφές ανά λεπτό (σ.α.λ.), σχεδόν πάντα σε χιλιάδες, ώστε η βελόνα στο 3 να σημαίνει 3.000 σ.α.λ. Τοποθετημένο δίπλα στο ταχύμετρο στον πίνακα οργάνων, προσφέρει στον οδηγό άμεση εικόνα του τι κάνει ο κινητήρας, ανεξάρτητα από την ταχύτητα του οχήματος ή την επιλεγμένη σχέση. Σκοπός του είναι να επιτρέπει στον οδηγό να ταιριάζει τις στροφές του κινητήρα με την εκάστοτε ανάγκη, είτε πρόκειται για ομαλή αλλαγή ταχύτητας, είτε για σβέλτο προσπέρασμα, είτε για χαλαρή πορεία στον αυτοκινητόδρομο.

Τα πρώτα στροφόμετρα ήταν μηχανικά: τα κινούσε εύκαμπτη ντίζα που περιστρεφόταν από τον κινητήρα ή το κιβώτιο, όπως περίπου και η ντίζα του ταχυμέτρου. Τα σύγχρονα όργανα είναι ηλεκτρονικά: μετρούν τη συχνότητα των παλμών ανάφλεξης ή διαβάζουν το σήμα του αισθητήρα θέσης του στροφαλοφόρου και μετατρέπουν τη συχνότητα αυτή σε ένδειξη στροφών, είτε με αναλογική βελόνα είτε σε ψηφιακή οθόνη. Επειδή η ένδειξη προέρχεται απευθείας από το σύστημα διαχείρισης του κινητήρα, είναι ταυτόχρονα ακριβής και ακαριαία.

Για τον οδηγό αυτοκινήτου με χειροκίνητο κιβώτιο, το στροφόμετρο είναι πρακτικό εργαλείο. Πολύ πρόωρη αλλαγή σε μεγαλύτερη σχέση αφήνει τον κινητήρα να «μπουκώνει» σε χαμηλές στροφές, όπου δυσκολεύεται υπό φορτίο, λειτουργεί ανώμαλα και μπορεί να φθείρεται ταχύτερα· πολύ όψιμη αλλαγή σπαταλά καύσιμο και παράγει θόρυβο χωρίς ουσιαστικό όφελος. Παρακολουθώντας τη βελόνα, ο οδηγός αλλάζει σχέση στην ιδανική περιοχή, κρατώντας τον κινητήρα μέσα στην ωφέλιμη ζώνη στροφών του. Η ρυμούλκηση, οι ανηφόρες και η πέδηση με τον κινητήρα στις κατηφόρες διαχειρίζονται όλες ευκολότερα με καθαρή εικόνα των στροφών.

Βασικό στοιχείο είναι η κόκκινη περιοχή (redline), μια χρωματιστή ζώνη ή σήμανση κοντά στο τέλος της κλίμακας που δείχνει τις μέγιστες στροφές που ο κατασκευαστής θεωρεί ασφαλείς. Η υπέρβασή της εγκυμονεί κίνδυνο αιώρησης των βαλβίδων και σοβαρής μηχανικής καταπόνησης, γι' αυτό οι περισσότεροι σύγχρονοι κινητήρες διαθέτουν και κόφτη που διακόπτει το καύσιμο ή την ανάφλεξη για να αποτρέψει το υπερβολικό ανέβασμα στροφών. Η θέση της κόκκινης περιοχής αντανακλά τη σχεδίαση του κινητήρα: οι υψηλόστροφοι βενζινοκινητήρες έχουν σήμανση πολύ ψηλότερα από τους πετρελαιοκινητήρες με πλούσια ροπή.

Το στροφόμετρο χάνει σταδιακά την κεντρική του θέση καθώς αλλάζουν τα συστήματα κίνησης. Τα αυτόματα κιβώτια και τα κιβώτια διπλού συμπλέκτη επιλέγουν μόνα τους τα σημεία αλλαγής, οπότε το όργανο γίνεται ενημερωτικό μάλλον παρά απαραίτητο, ενώ στα αμιγώς ηλεκτρικά οχήματα, όπου ο ηλεκτροκινητήρας δεν έχει σταθερό ρελαντί και διαθέτει τεράστιο ωφέλιμο εύρος στροφών, ένα συμβατικό στροφόμετρο προσφέρει ελάχιστα και συχνά αντικαθίσταται από ένδειξη ισχύος και ανάκτησης ενέργειας. Παρ' όλα αυτά, στα σπορ αυτοκίνητα και στα μοντέλα για λάτρεις της οδήγησης το στροφόμετρο παραμένει περίοπτο και πολύτιμο όργανο, στενά συνδεδεμένο με τις έννοιες της καμπύλης ισχύος και της ιπποδύναμης που περιγράφουν πώς ο κινητήρας αποδίδει την ισχύ του.