Αλυσίδα χρονισμού (καδένα)

Η αλυσίδα χρονισμού — η γνωστή «καδένα» — επιτελεί ακριβώς το ίδιο θεμελιώδες έργο με τον ιμάντα χρονισμού: συνδέει μηχανικά τον στροφαλοφόρο με τους εκκεντροφόρους, ώστε η κίνηση των βαλβίδων να παραμένει τέλεια συγχρονισμένη με την κίνηση των εμβόλων. Η διαφορά έγκειται αποκλειστικά στην κατασκευή της και στην ανθεκτικότητα που αυτή συνεπάγεται: ενώ ο ιμάντας είναι από ενισχυμένο ελαστικό, η καδένα είναι μεταλλική αλυσίδα, παρόμοια σε μορφή με αλυσίδα ποδηλάτου ή μοτοσικλέτας, που κινείται πάνω σε οδοντωτά γρανάζια στα δύο άκρα. Αυτή η μεταλλική κατασκευή είναι η πηγή του βασικού της πλεονεκτήματος.

Η αλυσίδα εμπλέκεται με γρανάζια στον στροφαλοφόρο και στον εκκεντροφόρο και διατηρείται στη σωστή τάνυση από υδραυλικό τεντωτήρα, ο οποίος τροφοδοτείται με λάδι κινητήρα υπό πίεση και απορροφά τον «τζόγο» καθώς η αλυσίδα φθείρεται ελαφρώς με τον χρόνο. Ράγες-οδηγοί, συνήθως με επένδυση από πλαστικό χαμηλής τριβής, την κρατούν στην πορεία της και αποσβένουν την κίνησή της. Επειδή η καδένα λειτουργεί στο εσωτερικό του κινητήρα, λούζεται και λιπαίνεται διαρκώς από το λάδι του — και σε αυτό ακριβώς οφείλεται η μεγάλη διάρκεια ζωής της.

Το μεγάλο πρακτικό όφελος της αλυσίδας είναι η μακροζωία. Μια σωστά σχεδιασμένη και σωστά συντηρημένη καδένα χρονισμού αναμένεται κατά κανόνα να διαρκέσει ολόκληρη την ωφέλιμη ζωή του κινητήρα χωρίς προγραμματισμένη αντικατάσταση, απαλλάσσοντας τον ιδιοκτήτη από το επαναλαμβανόμενο κόστος και την ταλαιπωρία της αλλαγής ιμάντα που απαιτούν οι κινητήρες με ελαστικό ιμάντα. Αυτή η αντοχή, μαζί με την ασφάλεια ενός εξαρτήματος πολύ λιγότερο επιρρεπούς σε ξαφνική θραύση, εξηγεί γιατί πολλοί κατασκευαστές προτιμούν την καδένα, ιδίως σε κινητήρες προορισμένους για μεγάλα χιλιόμετρα ή βαριά χρήση.

Η αλυσίδα δεν είναι ωστόσο εντελώς χωρίς μειονεκτήματα. Είναι βαρύτερη, πιο θορυβώδης και ακριβότερη στην παραγωγή από έναν ιμάντα, ενώ η εξάρτησή της από το λάδι του κινητήρα τόσο για τη λίπανση όσο και για τη λειτουργία του τεντωτήρα αποτελεί ταυτόχρονα και τη βασική της ευπάθεια. Αραιές αλλαγές λαδιού, λάθος τύπος λιπαντικού ή κινητήρας με λάσπες μπορούν να «στερέψουν» τον τεντωτήρα και να επιταχύνουν τη φθορά της αλυσίδας και των πλαστικών οδηγών της. Μια φθαρμένη ή χαλαρή καδένα προαναγγέλλεται συνήθως με χαρακτηριστικό κροτάλισμα, συχνά πιο έντονο στην κρύα εκκίνηση, και αν αγνοηθεί μπορεί να επιμηκυνθεί τόσο ώστε να «πηδήξει» δόντι και να αποσυγχρονίσει τον χρονισμό των βαλβίδων, με τις ίδιες δυνητικά καταστροφικές συνέπειες που έχει η κοπή ιμάντα σε κινητήρα παρεμβολής.

Στην ουσία, η επιλογή ανάμεσα σε αλυσίδα και ιμάντα χρονισμού είναι ένας μακροχρόνιος μηχανολογικός συμβιβασμός. Ο ιμάντας είναι πιο αθόρυβος, ελαφρύτερος και φθηνότερος, αλλά πρέπει να αντικαθίσταται περιοδικά· η αλυσίδα είναι πιο στιβαρή και ουσιαστικά χωρίς συντήρηση σε κανονική χρήση, αλλά απαιτεί ευσυνείδητη φροντίδα λαδιών και δέχεται λίγο περισσότερο θόρυβο και βάρος. Και τα δύο εξυπηρετούν τελικά τον ίδιο κρίσιμο σκοπό: να κρατούν βαλβίδες και έμβολα σε απόλυτο βηματισμό.