Zacisk hamulcowy

Zacisk hamulcowy to część hamulca tarczowego, która zamienia ciśnienie hydrauliczne w siłę docisku spowalniającą koło. W praktyce jest to sztywny metalowy obejmujący tarczę element, który mieści klocki hamulcowe rozmieszczone po obu jej stronach. W chwili hamowania dociska te klocki do wirującej tarczy, a powstałe tarcie przekształca energię kinetyczną pojazdu w ciepło, co wytraca prędkość. Bez zacisku, który utrzymuje i uruchamia klocki, układ hamulców tarczowych w ogóle nie mógłby działać.

Zacisk pracuje hydraulicznie. Naciśnięcie pedału hamulca wytwarza ciśnienie w płynie hamulcowym, które przewodami trafia do zacisku i oddziałuje na jeden lub kilka tłoczków. Tłoczki te wciskają klocki w tarczę ze znaczną siłą, zwielokrotnioną przez układ hydrauliczny, tak że umiarkowany nacisk stopy daje potężny docisk. Po zwolnieniu pedału ciśnienie spada, a klocki rozluźniają uchwyt, przy czym uszczelnienie wokół każdego tłoczka pomaga go nieco cofnąć, dzięki czemu klocki przestają trzeć o tarczę.

Istnieją dwa zasadnicze rozwiązania konstrukcyjne. Zacisk pływający ma tłoczki tylko po jednej stronie; gdy wciskają one wewnętrzny klocek w tarczę, siła reakcji przesuwa cały korpus zacisku wzdłuż prowadnic, tak że dociągnięty zostaje również klocek zewnętrzny. Konstrukcja ta jest zwarta, tania i odporna na niewielkie odchyłki ustawienia, dlatego dominuje w zwykłych samochodach drogowych. Zacisk stały jest natomiast przykręcony nieruchomo i ma tłoczki po obu stronach tarczy, które dociskają klocki z każdej strony jednocześnie.

Zaciski stałe to zazwyczaj konstrukcje wielotłoczkowe, z dwoma, czterema, sześcioma, a niekiedy nawet większą liczbą tłoczków rozłożonych wokół klocka. Rozłożenie siły docisku na kilka tłoczków zapewnia bardziej równomierny nacisk na większy klocek, poprawia odprowadzanie ciepła i ogólnie daje silniejsze, bardziej powtarzalne hamowanie oraz twardszy pedał. Dlatego duże, wielotłoczkowe zaciski stałe kojarzy się z samochodami sportowymi i z górnej półki, często malowane na jaskrawe kolory i widoczne za kołami, podczas gdy w codziennych pojazdach wystarczają prostsze jednotłoczkowe zaciski pływające.

Zaciski wymagają obsługi, by pozostały niezawodne. Prowadnice zacisków pływających muszą być czyste i nasmarowane, w przeciwnym razie zacisk może się zablokować, powodując nierównomierne zużycie klocków, ocieranie hamulca i ściąganie pojazdu na jedną stronę. Uszczelnienia tłoczków mogą się starzeć i przeciekać, a korozja potrafi zakleszczyć tłoczki w cylinderkach. Zacisk współpracuje z resztą układu hamulcowego: z dociskaną tarczą, która może być wentylowana lub karbonowo-ceramiczna dla lepszego odprowadzania ciepła, oraz z klockami, które dźwiga. Jak każdy hamulec cierny jest ostatecznie ograniczony zdolnością do pozbywania się ciepła, ponieważ długotrwałe przegrzanie prowadzi do zaniku skuteczności hamowania.