Hamowanie silnikiem

Hamowanie silnikiem to naturalne spowalnianie pojazdu, które następuje, gdy kierowca zdejmuje nogę z gazu, pozostając na włączonym biegu, dzięki czemu sam silnik stawia opór ruchowi kół. Zamiast zamieniać pęd samochodu w ciepło poprzez tarcie hamulców, układ napędowy przekazuje ten pęd z powrotem do silnika, który go pochłania i wyhamowuje pojazd. Jest to podstawowa cecha każdego samochodu z mechanicznym połączeniem między silnikiem a kołami, a wprawni kierowcy świadomie wykorzystują ją do panowania nad prędkością.

Efekt ten powstaje, ponieważ przy zamkniętej przepustnicy silnik staje się obciążeniem, a nie źródłem mocy. Tłoki w każdym cyklu muszą tłoczyć powietrze przy niemal całkowicie przymkniętej przepustnicy, a wynikające z tego straty pompowania, w połączeniu z tarciem wewnętrznym oraz pracą napędu rozrządu i osprzętu, łącznie wyhamowują wał korbowy. Ponieważ podczas hamowania silnikiem koła napędzają silnik poprzez skrzynię biegów, opór ten przenoszony jest z powrotem na drogę jako siła spowalniająca. W silniku benzynowym dławienie dolotu jest głównym czynnikiem; silnik wysokoprężny, pozbawiony przepustnicy, wytwarza ten efekt w mniejszym stopniu, o ile nie wyposażono go w dedykowane urządzenie.

Siła hamowania silnikiem zależy w dużym stopniu od wybranego biegu. Niższy bieg wymusza wyższe obroty silnika przy danej prędkości jazdy, zwielokrotniając zarówno opór pompowania, jak i niekorzystne przełożenie odczuwane na kołach, dlatego efekt spowalniania jest znacznie wyraźniejszy. Z tego powodu kierowcom zjeżdżającym z długiego, stromego wzniesienia zaleca się redukcję biegu: utrzymanie niskiego biegu pozwala silnikowi przejąć znaczną część pracy hamowania w sposób ciągły, oszczędzając hamulce cierne przed długotrwałym użyciem, które mogłoby je przegrzać i wywołać zanik hamowania, czyli niebezpieczną utratę skuteczności hamulców. W pojazdach ciężkich rozwija się tę zasadę za pomocą hamulców wydechowych lub dekompresyjnych typu Jake, które znacznie zwiększają zdolność spowalniania silnikiem.

Istotny jest też aspekt zużycia paliwa. W nowoczesnym silniku z wtryskiem, gdy tylko kierowca zdejmie nogę z gazu na włączonym biegu, a obroty są wyższe od biegu jałowego, system sterowania uruchamia odcięcie paliwa, całkowicie zamykając wtryskiwacze, ponieważ obracanie silnika podtrzymują same koła. Samochód spowalnia więc, nie zużywając ani kropli paliwa, co jest oszczędniejsze niż przełączenie na luz i jazda z rozpędu, podczas której silnik wciąż musi być zasilany, by utrzymać obroty biegu jałowego.

Hamowanie silnikiem jest cechą klasycznego układu napędowego z silnikiem spalinowym i zachowuje się nieco inaczej w pozostałych konfiguracjach; automatyczna skrzynia biegów może wymagać trybu ręcznego lub sportowego, aby utrzymać niski bieg, a pojazdy elektryczne i hybrydowe zastępują je hamowaniem odzyskowym, które daje porównowalne spowalnianie po zdjęciu nogi z gazu, lecz odzyskuje energię do akumulatora zamiast ją rozpraszać. Stosowane z rozwagą hamowanie silnikiem uspokaja jazdę, ogranicza zużycie hamulców ciernych i nie kosztuje nic w paliwie.