Koń mechaniczny (KM)

Koń mechaniczny to najczęściej podawana miara mocy silnika, czyli tempa, w jakim zamienia on energię zmagazynowaną w paliwie na użyteczną pracę mechaniczną. Jednostkę tę wymyślił James Watt pod koniec XVIII wieku, aby reklamować swoje maszyny parowe na tle koni pociągowych, które zastępowały, wyrażając ich osiągi w sposób zrozumiały dla ówczesnego klienta. Zdefiniował jednego konia mechanicznego jako wysiłek potrzebny do podniesienia 550 funtostóp na sekundę, i ta wartość zakotwicza jednostkę anglosaską po dziś dzień.

Moc to nie to samo co siła czy zdolność ciągnięcia; jest połączeniem tego, jak mocno silnik napiera, i tego, jak szybko to robi. Mechanicznie moc równa się momentowi obrotowemu pomnożonemu przez prędkość obrotową, dlatego wartość mocy maksymalnej zawsze podaje się przy określonej prędkości obrotowej w obrotach na minutę. Silnik dający umiarkowany moment obrotowy może rozwinąć dużą moc, jeśli szybko się kręci, podczas gdy duża, leniwa jednostka dorówna mu większym momentem przy niższych obrotach. Ta zależność tłumaczy, dlaczego sama liczba koni mechanicznych mówi niewiele, dopóki nie odczytamy jej wraz z zakresem obrotów, w jakim moc jest dostarczana.

Dla kierowcy liczba koni mechanicznych najbardziej wprost wiąże się z prędkością maksymalną oraz z przyspieszeniem przy wyższych prędkościach, gdzie pokonanie oporu aerodynamicznego wymaga surowej mocy, a nie siły z dołu zakresu obrotów. Najwięcej znaczy w zestawieniu z masą pojazdu: dana moc rozpędza lekkie auto znacznie żwawiej niż ciężkie, dlatego stosunek mocy do masy jest lepszym wskaźnikiem osiągów niż sama moc. Dwa samochody o równej mocy mogą sprawiać zupełnie różne wrażenie zależnie od tego, jaką masę muszą wprawić w ruch.

Istnieje kilka łatwych do pomylenia odmian tej jednostki. Anglosaski, czyli mechaniczny koń (horsepower) to znajome 745,7 wata. Koń metryczny, sprzedawany jako PS w Niemczech oraz CV we Francji i we Włoszech, jest nieco mniejszy i wynosi 735,5 wata, więc wartość podana w PS lub KM wygląda na minimalnie wyższą niż ta sama jednostka napędowa w mierze anglosaskiej. Kilowat to ścisła jednostka układu SI, coraz częściej pojawiająca się w europejskich dokumentach, gdzie jeden kilowat odpowiada mniej więcej 1,34 anglosaskiego konia mechanicznego.

Kolejne rozróżnienie tkwi w tym, gdzie i jak mierzy się tę wartość. Moc na wale (brake horsepower) oznacza osiągi mierzone na wale korbowym lub kole zamachowym na hamowni, przed stratami w układzie napędowym, podczas gdy moc na kołach to ta, która faktycznie dociera do nawierzchni, i jest zawsze niższa. Współczesne wartości podaje się też w znormalizowanych warunkach temperatury i ciśnienia, tak aby deklarowane osiągi można było uczciwie porównywać. Rozsądnie odczytany koń mechaniczny pozostaje dobrym skrótem myślowym dla osiągów, ale opowiada tylko połowę historii bez momentu obrotowego i masy u swego boku.