Automatyzacja poziomu 5

Automatyzacja poziomu 5 stanowi szczyt skali SAE J3016: to pojazd zdolny prowadzić się samodzielnie wszędzie tam, gdzie poradziłby sobie kompetentny kierowca, w dowolnych warunkach, bez żadnych ograniczeń i bez konieczności jakiejkolwiek ingerencji człowieka. Wyróżnia go brak operacyjnej domeny projektowej, czyli granic geografii, pogody, prędkości i typu drogi, które krępują każdy niższy stopień. Prawdziwy samochód poziomu 5 nie potrzebuje kierownicy, pedałów ani kierowcy, ponieważ nie istnieje sytuacja, w której musiałby przekazać sterowanie człowiekowi.

Różnica wobec poziomu 4 wydaje się subtelna w teorii, lecz ogromna w praktyce. Oba poziomy oznaczają jazdę całkowicie bezzałogową w obrębie swojej domeny; rzecz w tym, że domena poziomu 4 jest celowo zawężona, a poziom 5 nie ma żadnych granic. Robotaksówka poziomu 4 zamknięta na zmapowanych, ogrodzonych wirtualnie ulicach miasta przy dobrej pogodzie staje się pojazdem poziomu 5 dopiero wtedy, gdy te ograniczenia znikają w całości, czyli gdy równie pewnie pokona niezmapowany górski szlak podczas zamieci, chaotyczne skrzyżowanie bez oznakowania, zalany pas czy żwirową drogę polną nocą, i to na poziomie, który nie wymaga żadnego nadzoru człowieka.

Właśnie ta nieograniczona sprawność sprawia, że poziom 5 nie istnieje jeszcze nawet w postaci prototypu i najtrafniej opisuje się go jako cel długoterminowy, a nie produkt na najbliższe lata. Nieograniczony świat rzeczywisty zawiera w praktyce nieskończoną liczbę rzadkich, niejednoznacznych i przeciwstawnych sytuacji, czyli tak zwane przypadki brzegowe, a system, któremu można zaufać w obliczu wszystkich z nich bez kierowcy awaryjnego, wymaga percepcji, wnioskowania i niezawodności znacznie przekraczających to, co zademonstrowano dotychczas. Skrajne warunki pogodowe, zatarte lub całkiem nieobecne oznakowanie poziome, nieprzewidywalne zachowanie ludzi oraz konieczność działania bez gotowych map wysokiej rozdzielczości pozostają nierozwiązane w tej powszechnej skali.

Gdyby kiedykolwiek udało się go osiągnąć, konsekwencje byłyby głębokie: pojazdy projektowane wyłącznie jako mobilne przestrzenie, pozbawione elementów sterowania i jakichkolwiek oczekiwań wobec człowieka, dostępne dla każdego niezależnie od wieku, sprawności czy prawa jazdy, o dowolnej porze i w dowolnym miejscu. To właśnie całkowite usunięcie człowieka z zadania prowadzenia, w każdych okolicznościach, definiuje ten poziom i odróżnia go od autonomii warunkowej oraz ograniczonej do wyznaczonego obszaru, plasującej się niżej.

Na razie poziom 5 pełni głównie rolę pułapu pojęciowego, względem którego mierzy się rzeczywisty postęp. Realne osiągnięcia branży koncentrują się na poziomie 4, gdzie zawężenie domeny umożliwia bezpieczną jazdę bezzałogową; zniwelowanie dystansu do poziomu 5 to mniej kwestia dokładania sprzętu, a bardziej rozwiązania długiego ogona rzadkich warunków, z którymi człowiek radzi sobie intuicyjnie, a maszyna musi zostać tak zaprojektowana, by panowała nad nimi bezbłędnie, wszędzie i bez wyjątku.