Łańcuch rozrządu

Łańcuch rozrządu pełni dokładnie to samo podstawowe zadanie co pasek rozrządu, mechanicznie łącząc wał korbowy z wałkami rozrządu, tak aby ruch zaworów pozostawał idealnie zsynchronizowany z ruchem tłoków. Różnica tkwi wyłącznie w budowie i wynikającej z niej trwałości: tam, gdzie pasek wykonano ze wzmocnionej gumy, łańcuch rozrządu to łańcuch metalowy, z grubsza podobny w formie do łańcucha rowerowego lub motocyklowego, biegnący po uzębionych kołach na obu końcach. Z tej metalowej budowy wynika jego główna zaleta.

Łańcuch zazębia się z kołami na wale korbowym i wałku rozrządu, a właściwe naprężenie utrzymuje napinacz hydrauliczny, zasilany olejem silnikowym pod ciśnieniem, który wybiera luz w miarę niewielkiego zużywania się łańcucha z czasem. Prowadnice, zazwyczaj pokryte tworzywem o niskim tarciu, utrzymują łańcuch na torze i tłumią jego ruch. Ponieważ łańcuch pracuje wewnątrz silnika, jest stale skąpany w oleju silnikowym i przezeń smarowany, co stanowi podstawę jego długiej żywotności.

Wielką praktyczną korzyścią łańcucha jest trwałość. Dobrze zaprojektowany i prawidłowo eksploatowany łańcuch rozrządu zazwyczaj służy przez cały okres pracy silnika bez przewidzianej wymiany, oszczędzając właścicielowi powracającego kosztu i niedogodności obsługi wymiany paska, których wymagają silniki z paskiem gumowym. Ta trwałość, wraz z bezpieczeństwem elementu znacznie mniej skłonnego do nagłego pęknięcia, jest powodem, dla którego wielu producentów preferuje łańcuchy, zwłaszcza w silnikach przeznaczonych do wysokich przebiegów lub ciężkiej pracy.

Łańcuch nie jest jednak całkiem pozbawiony wad. Jest cięższy, głośniejszy i droższy w produkcji niż pasek, a jego zależność od oleju silnikowego zarówno w smarowaniu, jak i w działaniu napinacza, jest również jego głównym słabym punktem. Rzadkie wymiany oleju, niewłaściwa klasa oleju lub zaszlamowany silnik mogą zagłodzić napinacz i przyspieszyć zużycie łańcucha oraz jego tworzywowych prowadnic. Zużyty lub luźny łańcuch zwykle objawia się charakterystycznym grzechotem, najczęściej słyszalnym po zimnym rozruchu, a zignorowany może rozciągnąć się na tyle, by przeskoczyć o ząb i rozregulować fazy rozrządu, z tymi samymi potencjalnie niszczącymi skutkami co pęknięty pasek w silniku kolizyjnym.

W istocie wybór między łańcuchem a paskiem rozrządu to długoletni kompromis inżynierski. Pasek jest cichszy, lżejszy i tańszy, lecz musi być okresowo wymieniany; łańcuch jest solidniejszy i w normalnej eksploatacji praktycznie bezobsługowy, lecz wymaga sumiennej dbałości o olej i godzi się na nieco więcej hałasu i masy. Oba ostatecznie służą identycznemu, krytycznemu celowi utrzymywania zaworów i tłoków w zgodzie.