Skrzynia rozdzielcza

Skrzynia rozdzielcza to zespół przypominający skrzynię biegów, umieszczony za główną przekładnią w pojeździe z napędem na cztery koła, który dzieli napęd silnika między oś przednią a tylną. Ponieważ klasyczna skrzynia biegów kieruje całą moc jednym wałem napędowym do jednej osi, pojazd mający napędzać wszystkie cztery koła potrzebuje dodatkowego mechanizmu odbierającego część tej mocy i prowadzącego drugi wał do drugiej osi. Skrzynia rozdzielcza istnieje właśnie po to, by dokonać tego podziału, a w wielu konstrukcjach robi znacznie więcej niż samo rozdzielenie momentu obrotowego.

Mechanicznie skrzynia rozdzielcza przykręcona jest z tyłu lub z boku skrzyni biegów i pobiera napęd bezpośrednio z wału wyjściowego przekładni. Wewnątrz zestaw kół zębatych albo wytrzymały łańcuch biegnący po kołach łańcuchowych przekazuje napęd na drugi wał wyjściowy, zasilający przedni mechanizm różnicowy, podczas gdy pierwotny wał prowadzi nadal do tyłu. Układ łańcuchowy jest powszechny w lżejszych SUV-ach, ponieważ pracuje ciszej i jest bardziej zwarty, natomiast konstrukcje zębate cenione są w ciężkich samochodach terenowych za swoją wytrzymałość. Wiele skrzyń zawiera również przekładnię planetarną zapewniającą przełożenie reduktora, włączane przez przesunięcie tulei lub widełek zmiany biegów, które sprzęgają koła redukcyjne.

Funkcja reduktora terenowego należy do najbardziej cenionych zalet skrzyni rozdzielczej. Zwielokrotniając moment obrotowy w przełożeniu zwykle mieszczącym się mniej więcej między 2:1 a 4:1, pozwala pojazdowi pełznąć przez przeszkody, pokonywać strome podjazdy lub holować ciężkie ładunki przy małej prędkości jazdy, bez nadmiernego ślizgania sprzęgła czy dławienia silnika. Dlatego pickupy, dedykowane samochody terenowe i pojazdy holujące polegają na tym rozwiązaniu, a przełącznik najczęściej oznaczony jest pozycjami takimi jak 2H, 4H i 4L.

Skrzynie rozdzielcze różnią się wyraźnie w zależności od koncepcji układu napędowego. W systemie dołączanym (part-time) skrzynia blokuje wyjścia przedniej i tylnej osi z tą samą prędkością, dlatego takich pojazdów nie wolno prowadzić po suchym asfalcie z włączonym napędem na cztery koła, gdyż osie nie są w stanie zniwelować różnicy prędkości na zakrętach i dochodzi do naprężeń w układzie napędowym. Systemy stałe (full-time) mieszczą natomiast wewnątrz skrzyni centralny mechanizm różnicowy lub pakiet sprzęgieł, co pozwala osiom obracać się z różnymi prędkościami, a jednocześnie rozdzielać między nie moment obrotowy.

W praktyce skrzynia rozdzielcza to podzespół solidny, lecz wymagający obsługi. Posiada własny olej, który należy okresowo wymieniać, jej mechanizm zmiany może być ręczny, podciśnieniowy lub całkowicie elektroniczny, a zużyte łańcuchy, łożyska czy widełki to częste przyczyny awarii w pojazdach o wysokim przebiegu. Jej działanie ściśle wiąże się z szerszą architekturą napędu na cztery koła, współpracując z przednim i tylnym mechanizmem różnicowym, blokowanymi piastami, a w bardziej zaawansowanych konstrukcjach z centralnym mechanizmem różnicowym i elektronicznymi układami kontroli trakcji, które razem decydują o tym, jak moc ostatecznie trafia na nawierzchnię.