Common rail dizel

Common rail je arhitektura ubrizgavanja goriva koja određuje savremeni dizel motor, sistem koji gorivo drži pod ogromnim pritiskom u zajedničkom rezervoaru, spremno da se odmeri u bilo koji cilindar tačno onda kada zatreba. Naziv potiče od te središnje šine, čvrste cevi zajedničke svim brizgaljkama, koja deluje kao visokopritisni akumulator. Držeći zalihu pritisnutog goriva stalno na raspolaganju, ovaj sklop razdvaja stvaranje pritiska od samog ubrizgavanja, što je bilo prevratničko kada je krajem devedesetih dospelo u serijsku proizvodnju.

Kod ranijih dizel sistema mehanička pumpa stvarala je pritisak ubrizgavanja u taktu sa svakim pojedinačnim ubrizgavanjem, što je značilo da je raspoloživi pritisak bio vezan za broj obrtaja motora, a tajming grub. Common rail razbija to ograničenje. Visokopritisna pumpa neprekidno puni šinu do pritisaka koji u današnjim sistemima dostižu 2.000 do 2.500 bara pa i više, dok se elektronski upravljane brizgaljke na svakom cilindru otvaraju i zatvaraju na komandu računara za upravljanje motorom. Pošto je pritisak u šini uvek prisutan, sistem može da ubrizga punim pritiskom i u leru, a tajming i količina svakog ubrizgavanja zavise isključivo od elektronike, a ne od mehaničkog ritma pumpe.

To elektronsko upravljanje otključava najveću prednost sistema: mogućnost da se u okviru jednog ciklusa sagorevanja isprati nekoliko zasebnih mlazeva goriva. Mali pilot-mlaz neposredno pre glavnog ubrizgavanja ublažava nagli skok pritiska koji starijim dizelima daje prepoznatljivo klepetanje, dok naknadna ubrizgavanja pomažu regeneraciju filtera čvrstih čestica ili finije podešavanje emisije. Sama brizgaljka je precizan uređaj, često sa piezoelektričnim ili brzim elektromagnetnim pokretačima sposobnim da se otvore i zatvore u delićima milisekunde, što omogućava izuzetno fino raspršivanje i doziranje goriva.

Praktične posledice iz temelja su promenile ugled dizela. Tamo gde su dizeli nekada bili bučni, dimljivi i tromi, common rail ubrizgavanje učinilo ih je osetno tišim, čistijim i snažnijim, sa izraženim obrtnim momentom pri niskim obrtajima koji odgovara opuštenoj i ekonomičnoj vožnji. Spoj visokog pritiska ubrizgavanja i višestrukih mlazeva daje sitnije kapljice goriva koje potpunije sagorevaju, smanjujući čađ i poboljšavajući efikasnost, dok precizno upravljanje omogućava inženjerima da ispune sve strože granice emisije. Do dvehiljaditih ova tehnologija postala je gotovo opšta na putničkim dizelima.

Common rail se skoro uvek spaja sa direktnim ubrizgavanjem, što znači da se gorivo prska pravo u komoru za sagorevanje, i sa prednabijanjem (turbopunjačem) koji ubacuje vazduh potreban za njegovo sagorevanje. Različiti proizvođači istu osnovnu tehnologiju prodaju pod sopstvenim nazivima — Hyundai i Kia je zovu CRDi, Mercedes-Benz CDI, grupa Volkswagen TDI, a grupa PSA HDi — ali sve počivaju na načelu common raila. Preciznost sistema ipak zahteva čisto gorivo i dobro održavane brizgaljke, jer su fine tolerancije osetljive na nečistoće i habanje, ali je njegov spoj kulture rada, ekonomičnosti i performansi obezbedio dizelu mesto za čitavu jednu generaciju.