Poprečni nosač (crossmember)

Poprečni nosač je strukturna greda koja se poprečno proteže po širini rama ili karoserije vozila, spaja dve uzdužne strane i međusobno ih ukrućuje. Postoji zato što bi dugačke uzdužne grede ili pragovi, koliko god bili čvrsti pojedinačno, pod opterećenjem savijali i razmicali jedan od drugog bez nečega što ih spaja; poprečni nosač upravo to ostvaruje, pretvarajući dve paralelne grede u krutu, jedinstvenu celinu.

Njegov prvi mehanički zadatak jeste povezivanje dveju strana, tako da opterećenja mogu da prelaze sa jedne na drugu i da se konstrukcija ponaša kao jedinstvena celina. Premošćavanjem uzdužnih greda znatno povećava otpornost na uvrtanje, odnosno na torzione pokrete koji nastaju kada jedan točak naiđe na neravninu dok ostali ostaju na ravnom, ali i na savijanje i smicanje koja izazivaju opterećenja sa puta. Rezultat je ram ili karoserija koja zadržava svoj oblik, čuva geometriju vešanja i upravljača i sprečava zamor materijala i krčanje koje bi savijanje inače izazvalo.

Poprečni nosači često imaju i ulogu tačaka za montažu glavnih sklopova. Prednji poprečni nosač može da nosi motor i prednje vešanje ili kućište upravljača; centralni poprečni nosač često oslanja menjač ili razvodnik pogona; zadnji poprečni nosači prihvataju ramena vešanja ili rezervoar goriva. Postavljanje ovih teških delova na gredu koja premošćava konstrukciju ravnomerno raspoređuje njihova opterećenja na obe strane i olakšava raspored pogonske grupe. Neki su jednostavni presovani ili cevasti elementi, zavareni ili pričvršćeni vijcima, dok su drugi složene konstrukcije oblikovane tako da prave mesta za izduvni sistem, kardansko vratilo i hod vešanja.

Ovaj element javlja se u oba glavna načina gradnje. Kod vozila sa karoserijom na ramu, poprečni nosači su prečke koje povezuju dve dugačke uzdužne grede lestvičastog rama i u velikoj meri određuju njegovu torzionu krutost. Kod samonoseće karoserije istu ulogu imaju poprečni limeni preseci i grede zavarene između podnih pragova, prostora zadnje police i pregradnih zidova, koji povezuju ljusku i stvaraju putanje opterećenja koje pri sudaru štite i putnike.

Sa stanovišta održavanja, poprečni nosači su ključni strukturni delovi. Kod starijih ili terenskih vozila skloni su koroziji na mestima gde se zadržavaju blato i so, a zarđao ili napukao poprečni nosač može da ugrozi i ponašanje vozila i integritet pri sudaru, ponekad i toliko da vozilo nije bezbedno za saobraćaj dok se ne popravi — što se po pravilu utvrđuje na tehničkom pregledu. Budući da često nose i nosače sklopova, oštećeni poprečni nosač može poremetiti i položaj motora ili vešanja.

Poprečni nosač je deo porodice strukturnih elemenata koji čine kostur vozila. Sastavni je deo šasije, gradi poprečne prečke lestvičastog rama, može biti ugrađen u odvojivi pomoćni ram koji nosi pogon ili vešanje, a srodan element predstavlja i kompozitna poprečna greda kabine koja ukrućuje prostor iza instrument-table.